نگهداری و تعمیرات، نقش پررنگی در چرخه عمر تجهیزات صنعتی دارد. علاقه صاحبان نیروگاه به افزایش قابلیت اطمینان(Reliability) ، تولید مستمر و پایدار(Availability) و کاهش خرابیهای ناگهانی و برنامهریزینشده(Unplanned Downtime) توربوژنراتورها، لزوم برنامهای مدون با هدف نگهداشت توربوژنراتور را نشان میدهد. در سالهای اخیر و در بین روشهای مختلف نگهداری و تعمیرات، نگهداری پیشبینانه(Predictive Maintenance) ، با استقبال بیشتری روبهرو شده است. یکی از شاخههای اصلی نگهداری پیشبینانه، پایش وضعیت(Condition Monitoring) است که با پایش پارامترهای حیاتی ماشین مانند ارتعاش، دما، صدا و روغن وضعیت سلامت توربین را ارزیابی میکند. سیستم روانکاری توربین برای رویارویی با نیازهای مختلف از جمله کنترل ارتعاشات، حداقل رساندن اصطکاک و ساییدگی قطعات و خنککاری یاتاقانهای توربین طراحی شده است. از شروع به کار یک توربین، روغن مورد استفاده در سیستم روانکاری آن بهتدریج تخریب میشود؛ زیرا روغن یک ماده آلی است و مانند هر ماده آلی دیگر، با گذشت زمان فرسوده میشود. در طول سالهای گذشته برای بهرهبرداران نیروگاه اثبات گردیده که بخش زیادی از خرابی تجهیزات در نیروگاهها مرتبط با روغن میباشد. به عنوان مثال مطالعات شرکت جنرال الکتریک نشان میدهد که 19% خرابی توربو ژنراتورها در مشکلات سیستم روانکاری آنها ریشه دارد. بنابراین نگاه به روغن بهعنوان یک ماده صرفاً مصرفی تغییر میکند و بهعنوان یک تجهیز تلقی میشود که باید در کمال صحت و سلامت پایش و حفظ گردد. از این منظر پیادهسازی برنامه پایش وضعیت روغن توربین به تولید برق پایدار و مستمر کمک بسزایی مینماید. به عبارت دیگر، انجام پایش وضعیت روغن و کاهش توقفهای ناخواسته توربین منجر میشود. اما با همه نقاط قوت ذکر شده در خصوص آنالیز روغن توربین، نقدهایی هم به این روش پایش وضعیت وجود دارد که یکی از رایجترین این گلایهها به هزینه انجام آزمایشهای روغن اشاره دارد. از این رو در بعضی از نیروگاهها شاهد آن هستیم که بحث آنالیز روغن توربین از مسیر اصلی خود دورشده و تا حدودی جایگاه ارزشمند خود را از دست داده است. در مواجه با این چالش، متخصصان آنالیز روغن باید دست به کار شوند و توانمندی آنالیز روغن توربین را از نقطه نظر مالی منعکس نمایند. بررسیهای میدانی از دغدغهها و نگرانیهای مدیران نیروگاه از این حکایت میکند که آنها درخصوص تجیزات نیروگاه از توربین گرفته تا یک پمپ ساده دو سوال مهم و اساسی را در ذهنشان دارند. سؤال اول: آیا تجهیز سالم است؟ و سوال دوم: سؤال دوم: اگر تجهیز سالم نیست، دراین شرایط آیا میتوانیم با تجهیز خراب ادامه دهیم و یا باید تجهیز را خاموش کرده و نسبت اصلاح آن اقدام نماییم؟ بخشهای مختلف مستقر در نیروگاه اعم از بهرهبردار، تعمیرات و دفتر مهندسی و یا تیم پایش وضعیت اگر بتوانند به این دو سوال اساسی پاسخ درستی بدهند در نزد مدیران مجموعه قدر منزلت یافته و حرفی برای گفتن خواهند داشت. اجازه بدهید مقدمات لازم برای ارائه پاسخهای عملی و قابل قوبل به این دو سوال مدیران را از منظر متخصصان آنالیز روغن بررسی نماییم.
سؤال اول: آیا روغن توربین سالم است؟
تعیین سلامت روغن توربین، مستلزم آن است که به تاریخچهای منسجم و قابلتحلیل از پارامترهای مهم روغن دسترسی داشته باشید. علاوه بر این، توان تحلیلگر نتایج آنالیز روغن و خبرگی کارشناسان پایش وضعیت در تفسیر صحیح نتایج روغن نقش کلیدی دارد. به همین علت پیشنهاد میشود که در تفسیر نتایج روغن به هشدارهای آزمایشگاه در گزارش آنالیز روغن نباید اکتفا کرد؛ زیرا گزارشهای آزمایشگاه روغن معمولاً مقادیر غیرمجاز پارامترهای مورد آزمایش را اعلام میکند. به همین علت، نباید نتایج بهظاهر طبیعی را نادیده گرفت و بهتر است با تحلیلکردن روند تغییرات در نتایج آزمایش روغن توربین و مقایسه آنها با نتایج قبلی و بویژه اولین آنالیز روغن توربین، تلاش کرد علت تغییرات احتمالی در روغن را شناسایی نمود. در نهایت کارشناس پایش وضعیت با بررسی همه جانبه انجام گرفته میتواند درخصوص سلامت و یا عدم سلامت وضعیت روغن توربین اظهارنظر نمایید.
سؤال دوم: اگر روغن توربین شرایط مطلوبی نداشته باشد آیا باید توربین را خاموش کرده و نسبت اصلاح وضعیت روغن اقدام نماییم؟
برای همه مدیران نیروگاه در مداربودن توربین از اهمیت ویژهای برخوردار است و آنها خوب میدانند که وقتی نیروگاه دچار محدودیت تولید میشود، متحمل پرداخت جریمههای سرسام آور خواهند شد. به همین دلیل موسسههای ملی استاندارد و فناوری (National Institute of Standards and Technology) از یک طرف و سازندگان توربین از طرف دیگر همواره سعی در پاسخ به این سوال داشتهاند. البته باید این نکته مهم را اذعان نمود که دانشی که ارزش تجاری دارد در اختیار سازنده توربین است و استانداردها معمولاً آن دسته از اطلاعات را که از حالت تجاری خارج شدهاند منتشر میسازند. علاوه بر این، ملاحظات طراحی در نظر گرفتهشده برای سیستم روانکاری فقط در اختیار سازنده توربین است؛ به همین دلایل نظر سازنده توربین بر استاندارد ارجحیت دارد و سازندگان توربین، در مورد روغنی که قرار است در توربینهایشان استفاده شود، استانداردها و چارچوبهای مخصوص به خود را ارائه کردهاند. لذا کارشناسان پایش وضعیت با مراجعه به مدارک سازنده توربین میتوانند نسبت به ادامه کار توربین با توجه به نتایج آنالیز روغن تصمیم گیری کنند. همچنین ذکر این نکته اهمیت دارد که اقدام اصلاحی نباید فقط بر اساس یک آنالیز روغن انجام شود؛ چهبسا نمونهگیری روغن صحیح نبوده و یا آزمایشگاه در انجام آزمایش مرتکب اشتباه شده باشد؛ از این رو قبل از هر اقدام عملی بهمنظور اطمینان از صحت نتایج، برای بار دوم از روغن توربین نمونهگیری کرده و به آزمایشگاه ارسال نمایید. نتیجه دومین آزمایش ملاک تصمیمگیری خواهد بود.
در پایان باید گفت مادامیکه به این دو سؤال اساسی پاسخ درستی داده نشود، بخش بزرگی از سرمایهگذاری نیروگاهها در خصوص آنالیز روغن توربین اعم از خرید دستگاههای گرانقیمت آزمایشگاهی و صرف زمان و انرژی در نمونهگیری روغن و تحلیل نتایج آزمایش جز هزینه چیزی در بر نخواهد داشت و به هدررفت سرمایه منجر میشود. این دیدگاه اهمیت تحلیل درست نتایج آزمایش روغن توربین را پر رنگتر مینماید و امید است با بهکارگیری و پیادهسازی برنامه صحیح پایش وضعیت و آنالیز روغن توربین، در زمینهی بهرهبرداری و نگهداشت این سرمایه بزرگ ملی، پیشرفت مستمر داشته باشیم.
برای مشاهده مقاله «پایش وضعیت، سرمایه گذاری یا هدر رفت سرمایه؟، سعید کردی زاده، فاطمه بکائی، دوماهنامه نگهداری و تعمیرات در صنایع معدن، سیمان و فولاد، سال سیزدهم، شماره هفتاد و شش، صفحات 77 الی 79، فروردین و اردیبهشت ماه 1404» به لینک زیر بروید
